Mythes over cordyceps: wat klopt er wel en niet?

Cordyceps is een paddenstoel met een bijna mythische reputatie. Hij zou je VO2max opkrikken, testosteron verhogen en vermoeidheid wegnemen. In supplementwinkels en op sociale media wordt hij gepresenteerd als natuurlijk wondermiddel. De redactie zocht uit welke beweringen standhouden en welke vooral marketing zijn.

Wat is cordyceps eigenlijk?

Cordyceps is een geslacht van schimmels met honderden soorten. De bekendste, Ophiocordyceps sinensis (vroeger Cordyceps sinensis), groeit in het wild op de Tibetaanse hoogvlakte op rupsen van bepaalde motten. Die wilde variant is zeldzaam en extreem duur; de prijs per kilo kan die van goud benaderen.

Wat in supplementen zit, is daarom vrijwel nooit wilde cordyceps. Meestal gaat het om Cordyceps militaris, die op graan of andere substraten gekweekt kan worden, of om een gefermenteerd myceliumpreparaat zoals Cs-4, afkomstig van een schimmelstam die uit wilde cordyceps is geïsoleerd.

In de traditionele Chinese en Tibetaanse geneeskunde wordt cordyceps al eeuwen gebruikt tegen vermoeidheid, bij longklachten en als algemeen versterkend middel. Bekende inhoudsstoffen zijn cordycepine (3'-deoxyadenosine), adenosine, polysachariden en sterolen. Het gehalte daarvan verschilt sterk per soort en kweekmethode.

In de Europese Unie wordt cordyceps doorgaans als voedingssupplement verkocht. Er zijn geen goedgekeurde gezondheidsclaims voor prestaties of energie volgens de EU-claimsverordening. Producenten mogen dus officieel niet zeggen dat het je uithoudingsvermogen verbetert, ook al wordt dat vaak gesuggereerd.

Mythe 1 en 2: zuurstofopname en uithoudingsvermogen

De bekendste claim is dat cordyceps de VO2max verhoogt. Die reputatie kreeg een flinke impuls in 1993, toen Chinese hardloopsters wereldrecords liepen en hun coach onder meer cordyceps noemde als geheim. Later bleek dat in die periode ook doping speelde, waardoor het verhaal weinig zegt over de paddenstoel zelf.

Gecontroleerd onderzoek bij getrainde sporters is minder spectaculair. Een studie bij duurwielrenners (Parcell e.a., 2004) vond na vijf weken suppletie met een cordycepspreparaat geen verbetering van VO2max of duurprestatie ten opzichte van placebo.

Bij oudere, ongetrainde volwassenen vond een studie met Cs-4 (Chen e.a., 2010) wel een bescheiden verbetering van enkele metabole parameters tijdens een inspanningstest. Een kleinere studie met een paddenstoelenmix met C. militaris (Hirsch e.a., 2017) zag na drie weken enige verbetering in tolerantie voor hoogintensieve inspanning, maar het effect was niet in alle metingen consistent.

Samengevat: er zijn voorzichtige signalen bij minder getrainde mensen, maar voor goed getrainde sporters is een duidelijk prestatie-effect niet aangetoond. De studies zijn klein, gebruiken verschillende preparaten en duren kort. 'Bewezen VO2max-booster' is dus een overdrijving.

Mythe 3: een natuurlijke testosteronbooster

Cordyceps wordt geregeld verkocht als middel dat de testosteronspiegel verhoogt. Die bewering is grotendeels gebaseerd op dierproeven en celstudies, waarin bepaalde extracten de steroïdproductie in testiscellen van muizen stimuleerden.

De vertaling naar de mens is lastig. Concentraties in proefbuisjes zijn vaak veel hoger dan wat na orale inname in het bloed terechtkomt, en ratten en muizen reageren hormonaal anders. Goed opgezette studies bij gezonde mannen die een betekenisvolle stijging van testosteron laten zien, ontbreken.

Ook als er een kleine verandering zou optreden, is die bij gezonde mannen met een normale hormoonspiegel waarschijnlijk niet relevant voor spiergroei of kracht. Het lichaam reguleert testosteron binnen een vrij smalle bandbreedte, en kleine schommelingen hebben weinig effect op lichaamssamenstelling.

Wie klachten heeft die op een lage testosteronspiegel kunnen wijzen, zoals aanhoudende vermoeidheid of verminderd libido, doet er beter aan dit via de huisarts te laten onderzoeken. Een paddenstoelensupplement is geen behandeling voor hormonale problemen.

Mythe 4 en 5: 'natuurlijk is altijd veilig' en 'elk product is hetzelfde'

In kortlopende studies werd cordyceps over het algemeen goed verdragen. Gemelde klachten zijn vooral maag-darmklachten zoals misselijkheid, diarree of een droge mond. Langetermijngegevens zijn echter schaars, en 'natuurlijk' is geen garantie voor veiligheid.

Er zijn theoretische en dierexperimentele aanwijzingen dat cordyceps de bloedstolling en het immuunsysteem kan beïnvloeden. Daarom wordt voorzichtigheid geadviseerd bij gebruik van bloedverdunners, bij auto-immuunziekten en rond operaties. Voor zwangerschap en borstvoeding zijn onvoldoende veiligheidsgegevens.

De tweede mythe is dat elk cordycepsproduct vergelijkbaar is. In werkelijkheid verschillen soort, deel van de schimmel (vruchtlichaam of mycelium), substraat en extractiemethode enorm. Myceliumproducten gekweekt op granen kunnen voor een groot deel uit graanzetmeel bestaan, met relatief weinig actieve stoffen.

Daarnaast is vervuiling een reëel risico, vooral bij goedkope producten van buiten de EU. Er zijn meldingen geweest van verhoogde loodgehaltes in bepaalde cordycepsproducten. Voor wedstrijdsporters komt daar het risico bij van onbedoelde besmetting met verboden stoffen.

Hoe beoordeel je een cordycepssupplement?

Wie ondanks het beperkte bewijs cordyceps wil proberen, kan het risico op een slecht product verkleinen door kritisch naar het etiket en de documentatie te kijken.

1. Controleer welke soort het is: C. militaris, Cs-4 of een andere bron.
2. Kijk of het om vruchtlichaam, mycelium of een extract gaat.
3. Zoek naar een analysecertificaat met gehaltes aan bèta-glucanen en eventueel cordycepine, en naar een test op zware metalen.
4. Kies als wedstrijdsporter voor een product met een anti-dopingkeurmerk.
5. Wees sceptisch bij claims als 'verhoogt testosteron met X procent' of 'meer zuurstof voor je spieren'.

In de studies werden hoeveelheden gebruikt in de orde van enkele grammen per dag, afhankelijk van het preparaat. Omdat producten zo verschillen, valt een algemene dosering moeilijk te geven. Volg het etiket en overschrijd de aanbevolen hoeveelheid niet.

Verwacht geen wonderen. Als er al een effect is, is het subtiel en waarschijnlijk kleiner dan dat van beter onderbouwde middelen zoals cafeïne of creatine, en veel kleiner dan het effect van goede training en herstel.

Conclusies van de redactie

Cordyceps heeft een rijke traditie en interessante inhoudsstoffen, maar de populaire claims lopen ver vooruit op het bewijs. Een duidelijk prestatie-effect bij getrainde sporters is niet aangetoond, en een relevante stijging van testosteron bij mensen evenmin.

Voor minder getrainde mensen zijn er voorzichtige positieve signalen, maar de studies zijn klein en gebruiken uiteenlopende preparaten. De productkwaliteit varieert sterk, wat vergelijkingen nog lastiger maakt.

Wie wil experimenteren, kiest een transparant product met analyses en houdt de verwachtingen realistisch.

Verder lezen? Bekijk ook onze artikelen over adaptogenen zoals ashwagandha, over de werking van rhodiola en over hoe je een betrouwbaar supplement herkent.

Literatuur

1. Parcell AC, Smith JM, Schulthies SS, Myrer JW, Fellingham G. Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2004;14(2):236–242.
2. Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585–590.
3. Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, Trexler ET, Mock MG. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42–53.
4. Tuli HS, Sandhu SS, Sharma AK. Pharmacological and therapeutic potential of Cordyceps with special reference to Cordycepin. 3 Biotech. 2014;4(1):1–12.
5. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.