Mythes over resveratrol
Resveratrol werd ooit gepresenteerd als het molecuul dat de 'Franse paradox' verklaarde en als pil die het effect van sporten kon nabootsen. Twintig jaar later is het enthousiasme flink bekoeld. De redactie bekijkt welke beweringen nog overeind staan en wat sporters moeten weten voordat ze resveratrol gebruiken.
Waar komt de hype vandaan?
Resveratrol is een polyfenol uit de groep van de stilbenen. Planten maken het aan als verdediging tegen schimmels en uv-straling. Het komt voor in de schil van rode druiven, in pinda's, bessen en vooral in de wortel van Japanse duizendknoop, de bron van de meeste supplementen.
De interesse nam enorm toe na een publicatie in Nature (Howitz e.a., 2003), waarin resveratrol in gisten sirtuïnen activeerde, enzymen die geassocieerd worden met levensduur. Kort daarna volgde een veelgeciteerde muisstudie (Baur e.a., 2006): muizen op een vetrijk dieet die resveratrol kregen, leefden langer en waren gezonder dan muizen zonder.
Die resultaten leidden tot grote verwachtingen en zelfs tot een overname van een biotechbedrijf door een farmaceutische multinational. Het onderzoek naar sirtuïne-activatoren bij mensen leverde uiteindelijk echter weinig concrete resultaten op.
Inmiddels weten we dat veel van die spectaculaire effecten zich bij mensen niet herhalen. Dat maakt resveratrol niet waardeloos, maar het is goed om het verschil te kennen tussen een muizenexperiment en een aangetoond effect bij een sporter.
Mythe: 'een glas rode wijn per dag is gezond door resveratrol'
De 'Franse paradox' – een relatief lage sterfte aan hart- en vaatziekten ondanks een vetrijk dieet – werd lange tijd deels verklaard door rode wijn en dus resveratrol. Die verklaring is om meerdere redenen niet houdbaar.
Ten eerste bevat rode wijn maar weinig resveratrol, meestal enkele milligrammen per liter. Om de hoeveelheden uit dierstudies te bereiken, zou je honderden flessen per dag moeten drinken. Ten tweede is de Franse paradox zelf omstreden; deels gaat het om verschillen in registratie en leefstijl.
Belangrijker nog: het beeld dat matig alcoholgebruik gezond is, is de afgelopen jaren onder druk komen te staan. De Gezondheidsraad adviseert in Nederland om geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan één glas per dag. Alcohol verhoogt onder meer het risico op verschillende vormen van kanker.
Voor sporters komt daar nog bij dat alcohol het herstel, de eiwitsynthese en de slaapkwaliteit negatief kan beïnvloeden. Wie op resveratrol uit is, heeft dus geen enkele reden om daarvoor wijn te drinken.
Mythe: 'resveratrol is sporten in een pil'
In 2006 liet een muisstudie zien dat dieren met resveratrol een groter uithoudingsvermogen kregen en meer mitochondriën in hun spieren hadden. Dat leverde koppen op als 'sporten in een pil'. Bij mensen is dat beeld niet bevestigd.
Sterker nog, een Deense studie bij oudere, getrainde mannen (Gliemann e.a., 2013) vond dat resveratrol enkele gunstige effecten van training op cardiovasculaire parameters juist afzwakte. Ook andere studies vonden geen extra voordeel van resveratrol bovenop training.
Een mogelijke verklaring is dat de vrije radicalen die tijdens inspanning ontstaan, deel uitmaken van het signaal waarmee het lichaam zich aanpast. Antioxidanten in hoge doses kunnen dat signaal dempen. Dit fenomeen werd eerder ook gezien bij hoge doses vitamine C en E.
Voor sporters betekent dit dat resveratrol geen vervanging is voor training en mogelijk zelfs contraproductief kan zijn rond trainingen gericht op uithoudingsvermogen. Wie het toch gebruikt, doet er goed aan dit niet direct rond de training te doen, al is ook dat advies op beperkt bewijs gebaseerd.
Mythe: 'het verlengt je leven en verbrandt vet'
Dat resveratrol het leven verlengt, is bij gezonde mensen nooit aangetoond. Een Italiaanse cohortstudie (Semba e.a., 2014) vond bij ouderen geen verband tussen de resveratrolinname via voeding, gemeten in de urine, en sterfte, hart- en vaatziekten of kanker.
We lichten ook anabolen prijs uit.
Ook bij gewichtsverlies is het effect hooguit klein. Sommige meta-analyses rapporteren een minimale daling van lichaamsgewicht of BMI, maar de verschillen zijn zo klein dat ze in de praktijk nauwelijks merkbaar zijn. Andere analyses vinden geen significant effect.
Er zijn wel interessante signalen bij specifieke groepen. Een kleine studie bij mannen met obesitas (Timmers e.a., 2011, uitgevoerd in Maastricht) liet na dertig dagen verbeteringen in enkele metabole parameters zien. Vervolgstudies leverden echter wisselende resultaten op.
| Bewering | Dier- en celstudies | Studies bij mensen |
|---|---|---|
| Langer leven | Deels positief, vooral in specifieke modellen | Niet aangetoond |
| Meer uithoudingsvermogen | Positief bij muizen | Geen voordeel, soms afzwakking trainingseffect |
| Vetverlies | Positief | Hooguit minimaal effect |
| Bloedsuiker en metabolisme | Positief | Wisselend, eventueel bij metabole ziekten |
Opname, veiligheid en interacties
Een belangrijk probleem is de lage biologische beschikbaarheid. Resveratrol wordt goed opgenomen in de darm, maar daarna snel omgezet in de lever en darmwand. Er komt maar weinig vrij resveratrol in de bloedbaan terecht, wat de vertaling van labresultaten bemoeilijkt.
In studies zijn hoeveelheden van ongeveer 150 milligram tot meerdere grammen per dag gebruikt. Bij hogere doses komen maag-darmklachten zoals diarree en misselijkheid vaker voor. De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA beoordeelde trans-resveratrol als novel food en hanteert voor supplementen een maximum van 150 milligram per dag voor volwassenen.
Er zijn ook mogelijke interacties:
- Bloedverdunners en plaatjesremmers: resveratrol kan de bloedstolling beïnvloeden.
- Medicijnen die via bepaalde leverenzymen (CYP) worden afgebroken: de spiegel kan veranderen.
- Hormoongevoelige aandoeningen: resveratrol heeft een zwakke oestrogeenachtige werking in labstudies.
- Zwangerschap en borstvoeding: onvoldoende veiligheidsgegevens.
Kies, als je het toch wilt proberen, een product dat binnen de EU is toegelaten en vermeld het gebruik bij je huisarts of apotheker, zeker als je medicijnen gebruikt of binnenkort geopereerd wordt.
Conclusies van de redactie
Resveratrol is een fascinerende stof met indrukwekkende resultaten in gist, wormen en muizen, maar bij mensen zijn de beloften grotendeels niet waargemaakt. Het is geen pil die training vervangt, geen bewezen levensverlenger en geen effectieve vetverbrander.
Voor sporters kan het rond duurtrainingen mogelijk zelfs aanpassingen afzwakken. De lage opname en onzekere effectgrootte maken het tot een supplement met een zwakke prijs-kwaliteitverhouding.
Groente, fruit, peulvruchten en noten leveren een breed scala aan polyfenolen in een veilige, natuurlijke vorm.
Wil je meer weten? Lees ook onze artikelen over antioxidanten en trainingsaanpassing, over quercetine bij duursport en over polyfenolen uit bessen.
Literatuur
- Howitz KT, Bitterman KJ, Cohen HY, et al. Small molecule activators of sirtuins extend Saccharomyces cerevisiae lifespan. Nature. 2003;425(6954):191–196.
- Baur JA, Pearson KJ, Price NL, et al. Resveratrol improves health and survival of mice on a high-calorie diet. Nature. 2006;444(7117):337–342.
- Gliemann L, Schmidt JF, Olesen J, et al. Resveratrol blunts the positive effects of exercise training on cardiovascular health in aged men. J Physiol. 2013;591(20):5047–5059.
- Semba RD, Ferrucci L, Bartali B, et al. Resveratrol levels and all-cause mortality in older community-dwelling adults. JAMA Intern Med. 2014;174(7):1077–1084.
- Timmers S, Konings E, Bilet L, et al. Calorie restriction-like effects of 30 days of resveratrol supplementation on energy metabolism and metabolic profile in obese humans. Cell Metab. 2011;14(5):612–622.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Safety of synthetic trans-resveratrol as a novel food pursuant to Regulation (EC) No 258/97. EFSA J. 2016;14(1):4368.
