Voorbereiding op een prolactinetest: zo laat je het goed bepalen
Prolactine is een van de hormonen waarvan de bloedwaarde het makkelijkst 'vals' verhoogd uitvalt. Stress bij het prikken, een zware training de dag ervoor of bepaalde medicijnen kunnen de uitslag al beïnvloeden. Dat leidt regelmatig tot onnodige zorgen en extra onderzoek. De redactie legt uit hoe je je goed voorbereidt en wat de uitslag wel en niet zegt.
Wat is prolactine en waarom wordt het gemeten?
Prolactine is een hormoon dat wordt gemaakt in de voorkwab van de hypofyse. De bekendste functie is het op gang brengen en onderhouden van melkproductie na een bevalling. Daarnaast speelt het een rol in de regulatie van de voortplanting, het immuunsysteem en het gedrag.
De afgifte van prolactine wordt voornamelijk geremd door dopamine uit de hypothalamus. Alles wat de dopaminewerking vermindert – sommige medicijnen, een gezwel dat de hypofysesteel afknelt – kan prolactine dus laten stijgen. Ook schildklierproblemen en nierfunctiestoornissen beïnvloeden de spiegel.
Een te hoog prolactine (hyperprolactinemie) kan bij vrouwen leiden tot een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, verminderde vruchtbaarheid en melkafscheiding buiten de zwangerschap. Bij mannen kan het libidoverlies, erectieproblemen, verminderde vruchtbaarheid en soms borstvorming veroorzaken.
Artsen vragen prolactine daarom aan bij cyclusstoornissen, kinderwens, onverklaarde melkafscheiding, seksuele klachten, een laag testosteron of bij vermoeden van een hypofyseafwijking. Ook bij sporters met hormonale klachten komt de bepaling regelmatig voor.
Factoren die de uitslag beïnvloeden
Prolactine is een typisch 'stresshormoon'. Fysieke en emotionele stress, pijn en zelfs de spanning van een bloedafname kunnen de waarde tijdelijk verhogen. Daarnaast volgt het een dagritme, met hogere waarden tijdens de slaap en in de vroege ochtend.
Ook andere dagelijkse factoren spelen mee. Intensieve inspanning kan prolactine verhogen, net als stimulatie van de tepels, seksuele activiteit en een eiwitrijke maaltijd. Bij vrouwen kan de fase van de menstruatiecyclus een kleine rol spelen, en zwangerschap verhoogt prolactine sterk.
Een bijzondere oorzaak van een verhoogde uitslag is macroprolactine. Dat is prolactine dat aan antistoffen gebonden is en daardoor groot en biologisch grotendeels inactief is. Het wordt wel gemeten, maar veroorzaakt meestal geen klachten. Veel laboratoria testen bij een verhoogde uitslag automatisch op macroprolactine.
De internationale richtlijn van de Endocrine Society (Melmed e.a., 2011) adviseert om bij een licht verhoogde waarde niet direct conclusies te trekken, maar eerst storende factoren uit te sluiten en de bepaling zo nodig te herhalen.
De voorbereiding in de praktijk
Niet elk laboratorium hanteert precies dezelfde voorschriften, dus volg altijd de instructies van je huisarts of de prikpost. De volgende algemene aandachtspunten helpen om een betrouwbare uitslag te krijgen.
- Laat bloed afnemen in de ochtend, bij voorkeur niet vlak na het opstaan; veel labs adviseren twee tot drie uur na het ontwaken.
- Kom nuchter of na een lichte, eiwitarme maaltijd, afhankelijk van het advies van het lab.
- Vermijd zware training en intensieve inspanning de dag ervoor en op de dag zelf.
- Vermijd seksuele activiteit en borststimulatie in de 24 uur ervoor.
- Kom rustig aan, neem de tijd en ga een kwartier zitten voordat je geprikt wordt.
- Meld alle medicijnen en supplementen die je gebruikt.
Heb je last van prikangst? Vertel dat aan de laborant. Liggend prikken, rustig ademhalen en eventueel een tweede afname na een rustperiode kunnen helpen om stressgerelateerde verhoging te beperken.
Bij vrouwen met een regelmatige cyclus vraagt de arts soms om de bepaling in de eerste dagen van de cyclus te laten doen, samen met andere hormonen zoals FSH en LH. Volg ook hier de specifieke instructie.
Medicijnen en supplementen
Verschillende geneesmiddelen kunnen prolactine verhogen. Ze doen dat vaak door de werking van dopamine te blokkeren. Stop nooit zelf met een voorgeschreven middel voor een bloedtest, maar bespreek met je arts of het de uitslag kan beïnvloeden.
Een bron waar veel lezers naar terugkeren is anabolen steroiden pillen kopen.
| Groep middelen | Voorbeelden | Opmerking |
|---|---|---|
| Antipsychotica | Risperidon, haloperidol | Bekendste oorzaak van medicamenteuze verhoging |
| Middelen tegen misselijkheid | Metoclopramide, domperidon | Kunnen prolactine duidelijk verhogen |
| Sommige antidepressiva | O.a. bepaalde SSRI's en tricyclische middelen | Effect wisselend |
| Oestrogenen | Hoge doses in sommige hormoonpreparaten | Meestal beperkt effect |
| Opioïden | Diverse pijnstillers | Kunnen de waarde verhogen |
Sporters gebruiken soms middelen die hormonen beïnvloeden. Ook het gebruik van anabole steroïden of andere prestatieverhogende stoffen kan van invloed zijn op de hormoonbalans en daarmee indirect op prolactine. Wees daar eerlijk over tegen je arts; dat is essentieel voor een juiste interpretatie en wordt vertrouwelijk behandeld.
Bij supplementen is het bewijs minder duidelijk, maar vermeld ze toch. Sommige kruidenpreparaten worden in verband gebracht met hormonale effecten, en het combineren van meerdere producten maakt de interpretatie lastiger.
De uitslag begrijpen
Referentiewaarden verschillen per laboratorium, meetmethode en eenheid (mU/l of µg/l), en zijn voor mannen en vrouwen verschillend. Vergelijk je uitslag daarom altijd met de referentiewaarden die het lab erbij vermeldt, en niet met getallen van internet.
Een licht verhoogde waarde is vaak het gevolg van stress, een verkeerd tijdstip of medicatie. In zo'n geval vraagt de arts meestal een herhaling onder betere omstandigheden aan, eventueel met een test op macroprolactine en bepaling van schildklier- en nierfunctie.
Blijft prolactine duidelijk verhoogd zonder verklaarbare oorzaak, dan kan de arts een MRI van de hypofyse laten maken. Een goedaardig gezwel, een prolactinoom, is een bekende oorzaak. Dat is meestal goed te behandelen, vaak met medicatie.
Een te lage prolactinewaarde is minder vaak klinisch van belang, maar kan voorkomen bij hypofyse-uitval of bij gebruik van bepaalde middelen. Ook dan beoordeelt de arts de uitslag altijd in samenhang met je klachten en andere hormoonwaarden.
Conclusies van de redactie
Prolactine is gevoelig voor tijdstip, stress, inspanning, voeding en medicatie. Een goede voorbereiding voorkomt onnodige herhaalonderzoeken en ongerustheid.
Laat 's ochtends prikken in rust, vermijd de dag ervoor zware training en seksuele activiteit, en meld al je medicijnen en supplementen.
Een licht verhoogde uitslag is vaak niet alarmerend. De arts beoordeelt de waarde in samenhang met klachten en bepaalt of verder onderzoek nodig is.
Lees ook onze artikelen over de voorbereiding op een testosteronbepaling, over het interpreteren van schildklierwaarden en over bloedonderzoek voor sporters.
Literatuur
- Melmed S, Casanueva FF, Hoffman AR, et al. Diagnosis and treatment of hyperprolactinemia: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(2):273–288.
- Majumdar A, Mangal NS. Hyperprolactinemia. J Hum Reprod Sci. 2013;6(3):168–175.
- Molitch ME. Drugs and prolactin. Pituitary. 2008;11(2):209–218.
- Kasum M, Orešković S, Čehić E, et al. Laboratory and clinical significance of macroprolactinemia in women with hyperprolactinemia. Taiwan J Obstet Gynecol. 2017;56(6):719–724.
- Hackney AC, Lane AR. Exercise and the regulation of endocrine hormones. Prog Mol Biol Transl Sci. 2015;135:293–311.
